Nhu cầu thép trong nước đang phục hồi mạnh nhờ đầu tư công và xây dựng dân dụng, trong khi một số doanh nghiệp đã hoàn tất hoặc sắp đưa các dự án công suất lớn vào vận hành. Tuy nhiên, đà tăng trưởng của ngành không đồng đều khi HRC và thép xây dựng hưởng lợi rõ nét hơn, còn nhóm tôn mạ vẫn chịu áp lực từ xuất khẩu và công suất dư thừa.[Image: ]
Tiêu thụ thép tăng mạnh 7 tháng đầu năm. Ảnh minh họa: Thegioithepvn.com
Tăng trưởng nhờ cầu nội địa
Theo báo cáo của Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), ngành thép đang ghi nhận bước tăng trưởng tích cực. Trong 7 tháng đầu năm, sản xuất thép thành phẩm các loại đạt 21,4 triệu tấn, tăng 15,4% so với cùng kỳ 2025; bán hàng thép thành phẩm đạt 21,2 triệu tấn, tăng 15,6%.
Trong đó, HRC là một trong những động lực tăng trưởng nổi bật, trong khi thép xây dựng tiếp tục duy trì vị thế trụ cột. Ngược lại, thép cán nguội giảm 1,6% và tôn mạ giảm 9%. Đáng chú ý, tăng trưởng đang được nâng đỡ chủ yếu bởi nhu cầu trong nước, trong khi xuất khẩu thép giảm nhẹ 1,4%.
Với quý III, Chứng khoán MBS dự báo sản lượng tiêu thụ toàn ngành tiếp tục tăng. Nhờ xây dựng hạ tầng và dân dụng dẫn dắt nhu cầu nội địa, sản lượng thép trong nước dự báo đạt 7,68 triệu tấn, tăng 20% so với cùng kỳ. Động lực tăng trưởng đến từ thép xây dựng và HRC khi sản lượng dự kiến tăng lần lượt 26% và 35%.
Bên cạnh nhu cầu thuận lợi, việc áp thuế chống bán phá giá đối với HRC khổ rộng giúp thị phần HRC nội địa tăng lên trên 70%, từ khoảng 60% trong năm 2025, trong bối cảnh nhập khẩu thép từ Trung Quốc giảm hơn 10% so với cùng kỳ.
Nhu cầu tích cực và áp lực từ thép Trung Quốc hạ nhiệt cũng hỗ trợ giá bán. Theo MBS, giá thép xây dựng tăng khoảng 7% so với cùng kỳ, lên 560 USD/tấn và HRC cải thiện 6%, đạt 550 USD/tấn trong quý III.
Ở chiều ngược lại, giá nguyên vật liệu có diễn biến phân hóa. Giá quặng duy trì quanh 96 USD/tấn, trong khi giá than tăng khoảng 15% lên 265 USD/tấn. Dù giá than tạo áp lực lên chi phí đầu vào, giá bán thép cải thiện cùng với giá quặng duy trì ổn định được kỳ vọng giúp biên lợi nhuận của các doanh nghiệp thép tiếp tục cải thiện.
Báo cáo bán niên cho thấy biên lợi nhuận gộp của đa phần doanh nghiệp thép đều tăng so với cùng kỳ năm trước. Tập đoàn Hòa Phát (mã: HPG) đạt biên lợi nhuận gộp 17,4%, cải thiện so với mức 16,3% cùng kỳ; Thép Nam Kim (mã: NKG) tăng từ 6,7% lên 7%; Thép Việt Nam (mã: TVN) tăng từ 4,2% lên 5,3%.
VSA đánh giá ngành thép Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức từ tình trạng dư thừa công suất toàn cầu, kéo theo xu hướng gia tăng bảo hộ tại các thị trường xuất khẩu thép. Tuy nhiên, trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, hàng loạt công trình công và tư được tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ khởi công, qua đó tạo thêm dư địa tăng trưởng cho nhu cầu thép trong nước.
Doanh nghiệp thép nào thực sự hưởng lợi?
Bối cảnh ngành cho thấy sản lượng toàn ngành tăng trưởng nhưng có sự phân hóa rõ nét. Trong khi HRC và thép xây dựng tăng mạnh, tôn mạ, thép cán nguội và xuất khẩu lại suy giảm. Điều này cho thấy mức độ hưởng lợi của từng doanh nghiệp sẽ khác nhau.
Theo TCBS, các doanh nghiệp thép niêm yết có thể chia thành ba nhóm.
Thứ nhất là nhóm sản xuất thép thô, thép dài và ống thép gồm HPG, TVN, TIS, VGS và POM. Các doanh nghiệp này tự luyện phôi hoặc mua phôi để cán, do đó doanh thu gắn khá trực tiếp với nhu cầu xây dựng trong nước.
Thứ hai là nhóm tôn mạ và thép dẹt hạ nguồn gồm HSG, GDA, NKG và DTL. Nhóm này mua thép cuộn cán nóng, gia công thành tôn mạ và ống thép. Xuất khẩu từng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tiêu thụ nhưng đang chịu nhiều sức ép từ các biện pháp phòng vệ thương mại và xu hướng bảo hộ tại các thị trường lớn.
Cuối cùng là nhóm thương mại và gia công gồm SMC, TLH và VCA. Các doanh nghiệp này chủ yếu mua bán thép kết hợp gia công đơn giản, biên lợi nhuận mỏng và kết quả kinh doanh phụ thuộc nhiều vào biến động giá thép trong thời gian nắm giữ hàng.
Theo số liệu thống kê, doanh thu nửa đầu năm của 12 doanh nghiệp thép trên sàn đạt 185.654 tỷ đồng, tăng 23,8% và lợi nhuận sau thuế cổ đông công ty mẹ đạt 16.533 tỷ đồng, tăng 98,3% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, tăng trưởng không đồng đều. Trong khi Hòa Phát và Thép Việt Nam ghi nhận doanh thu tăng trưởng; Hoa Sen, Tôn Đông Á hay Nam Kim đều giảm doanh thu. Với nhóm tôn mạ, sự cải thiện biên lợi nhuận chủ yếu đến từ giá bán thay vì tăng trưởng sản lượng.
Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu thép cũng đang vận động theo kỳ vọng hưởng lợi từ thúc đẩy đầu tư công và sự phục hồi của xây dựng dân dụng.
Trong bối cảnh thị trường chung kém tích cực, cổ phiếu HPG ghi nhận mức giảm khoảng 28% trong một năm qua, xuống 20.000 đồng/cp. TVN giao dịch ở vùng 9.700 đồng/cp, thấp hơn 13% so với vùng giá tháng 6/2026 nhưng vẫn cao hơn 17% so với một năm trước.
Trong khi đó, NKG, HSG và SMC đều giảm sâu, mất 40–80% giá trị trong vòng một năm. NKG hiện giao dịch ở mức 9.340 đồng/cp, thấp nhất kể từ tháng 2/2023. HSG cũng lùi về vùng giá tháng 4/2025, thời điểm xảy ra biến cố thuế quan, ở mức 9.990 đồng/cp.
Chu kỳ đầu tư lớn sắp kết thúc
Một điểm đáng chú ý ở nhóm thép là nhiều doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn hoàn thành các dự án đầu tư lớn. Đây có thể trở thành động lực tăng trưởng mới, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng tiêu thụ và hiệu quả vận hành.
Tập đoàn Hòa Phát cho biết từ quý I/2026, dự án trọng tâm Khu liên hợp gang thép Dung Quất 2 với tổng vốn đầu tư 85.000 tỷ đồng đã đi vào vận hành 100% công suất, với sản phẩm chủ lực là thép cuộn cán nóng (HRC). Qua đó, tổng công suất HRC của tập đoàn được nâng lên 8,6 triệu tấn mỗi năm.
Nhờ công suất mới, sản lượng HRC trong nửa đầu năm đạt 3,4 triệu tấn, tăng 57% so với cùng kỳ và vượt đáng kể mức tăng chung của ngành. Tổng sản lượng bán hàng của Hòa Phát đạt 6,5 triệu tấn, tăng 32%.
Tại Nam Kim, dự án thép tấm lợp Nam Kim Phú Mỹ với tổng vốn đầu tư 6.200 tỷ đồng, công suất 800.000 tấn tôn mạ/năm cũng sắp bước vào giai đoạn vận hành thương mại.
Theo tiết lộ của lãnh đạo tại cuộc họp ĐHĐCĐ thường niên 2026, dự án đã cho ra lò cuộn thép đầu tiên vào ngày 10/4/2026, đặt mục tiêu vận hành chính thức vào cuối quý II và có sản lượng thương mại từ quý III. Tuy nhiên, BCTC bán niên của Nam Kim cho thấy chi phí xây dựng dở dang cơ bản của nhà máy thép tại cuối tháng 6 đạt 5.149 tỷ đồng chưa chuyển thành tài sản cố định.
Tôn Đông Á cũng đang triển khai xây dựng nhà máy số 4 tại Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ với tổng công suất 1,2 triệu tấn/năm và tổng vốn đầu tư 7.000 tỷ đồng. Dự án được công ty chuẩn bị và có giấy phép đầu tư từ quý IV/2024. Tuy nhiên, phải đến tháng 6/2026, dự án mới được khởi công và dự kiến giai đoạn 1 với công suất 600.000 tấn/năm sẽ đi vào vận hành từ năm 2027.
Tương tự nhà máy Phú Mỹ của Nam Kim, nhà máy số 4 của Tôn Đông Á hướng tới các dòng thép chuyên biệt phục vụ những ngành công nghiệp có yêu cầu kỹ thuật cao như thiết bị gia dụng, nội thất, ô tô và công nghiệp chế tạo. Lãnh đạo công ty đánh giá đây là nhóm sản phẩm có tiềm năng tăng trưởng cao, phù hợp với xu hướng nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất công nghiệp tại Việt Nam.
Như vậy, làn sóng đầu tư mới của ngành thép không chỉ nhằm mở rộng sản lượng mà còn hướng tới các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn, phục vụ quá trình công nghiệp hóa và nâng cấp chuỗi cung ứng trong nước.
Chu kỳ đầu tư lớn đi đến giai đoạn cuối mở ra cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp thép khi công suất mới bắt đầu đóng góp vào sản lượng và doanh thu. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn các doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực về đầu ra, chi phí vận hành và chi phí lãi vay.
Do đó, chu kỳ mới của ngành thép có thể không tạo ra một mặt bằng tăng trưởng đồng đều. Lợi thế sẽ nghiêng về những doanh nghiệp vừa có công suất mới, cơ cấu sản phẩm phù hợp với nhu cầu trong nước, vừa kiểm soát tốt chi phí và đầu ra. Với các doanh nghiệp còn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu hoặc hoạt động thương mại, sản lượng toàn ngành tăng chưa chắc chuyển hóa tương ứng thành tăng trưởng lợi nhuận.
Ngọc Điểm