Theo chuyên gia, doanh nghiệp tốt không đồng nghĩa cổ phiếu IPO là khoản đầu tư hấp dẫn. Nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ định giá, triển vọng và hiệu quả sử dụng vốn trước khi quyết định "xuống tiền".
[Image: ]
Nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ trước khi xuống tiền mua cổ phiếu IPO. Ảnh minh họa: AI.
Thị trường chứng khoán đang đón thêm nhiều "tân binh" đáng chú ý, trong đó không ít doanh nghiệp nhanh chóng đưa cổ phiếu lên sàn sau khi hoàn tất chào bán lần đầu ra công chúng (IPO).
Mới nhất, ngày 18/8, hơn 1,4 tỷ cổ phiếu LPS của CTCP Chứng khoán LPBank (LPBS) chính thức giao dịch trên HoSE với giá tham chiếu 30.000 đồng/cp. Trong phiên đầu tiên, LPS có thời điểm tăng gần 17% lên 35.200 đồng/cp, trước khi đóng cửa tại 31.800 đồng/cp, cao hơn 6% so với giá tham chiếu.
Trước đó, CTCP Đầu tư Điện Máy Xanh (HoSE: DMX) hoàn tất phân phối hơn 166,4 triệu cổ phiếu với giá 80.000 đồng/cp, thu về hơn 13.315 tỷ đồng. Ngày 6/8, gần 1,27 tỷ cổ phiếu DMX chính thức giao dịch trên HoSE với giá tham chiếu 80.000 đồng/cp. Đóng cửa phiên đầu tiên, DMX đạt 82.000 đồng/cp, tăng 2,5%.
Chiều ngược lại, một số cổ phiếu nhanh chóng xuống dưới mức giá IPO sau niêm yết.
Điển hình là CTCP Chứng khoán VPS (HoSE: VCK). Cổ phiếu bắt đầu giao dịch ngày 16/12/2025 với giá tham chiếu 60.000 đồng/cp, bằng giá IPO. Đúng một tháng sau, ngày 16/1/2026, VCK đóng cửa ở 46.450 đồng/cp, tương ứng giảm 22,6%. Sau khi phát hành cổ phiếu thưởng tỷ lệ 100:60, giá cổ phiếu VCK (sau điều chỉnh) neo ở mốc 29.100 đồng, thấp hơn khoảng 22,4% so với mức giá IPO.
Các thương vụ IPO trước đó cũng cho thấy sự phân hóa rõ nét. TCX có giá IPO 46.800 đồng/cp nhưng sau một tháng giao dịch còn 44.950 đồng/cp, giảm khoảng 4%; VPX cũng xuống dưới mức giá IPO 33.900 đồng/cp sau khoảng một tháng.
Đầu năm nay, GEL và HPA cùng lên HoSE ngày 6/2 nhưng diễn biến trái chiều. GEL duy trì trên mức giá IPO bình quân 28.820 đồng/cp trong tháng đầu, trong khi HPA giảm xuống dưới mức giá chào bán 41.900 đồng/cp.
Doanh nghiệp tốt chưa chắc cổ phiếu IPO hấp dẫn
Trao đổi với Nhadautu.vn, ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao, CTCP Chứng khoán KIS Việt Nam, cho rằng một thương vụ IPO có trở thành cơ hội đầu tư hay không phụ thuộc lớn vào mức định giá và triển vọng thực sự của doanh nghiệp.
Theo ông Phương, doanh nghiệp thường lựa chọn thời điểm có nhiều yếu tố thuận lợi để IPO, từ kết quả kinh doanh đến các thông tin hỗ trợ, qua đó tạo cơ sở đạt mức định giá tốt và thu hút nhà đầu tư. Vì vậy, kết quả kinh doanh tích cực tại thời điểm IPO chưa phải yếu tố duy nhất để đưa ra quyết định.
Nhà đầu tư cần nhìn vào chiến lược phát triển trong 3 năm, 5 năm, thậm chí 10 năm tới và xem chiến lược đó được cụ thể hóa bằng dự án đầu tư, kế hoạch mở rộng sản xuất kinh doanh như thế nào.
Việc định giá cũng cần đặt trong tương quan với các doanh nghiệp đang niêm yết, đặc biệt là những công ty cùng ngành, cùng phân khúc. Với cùng một lượng vốn, nhà đầu tư có thể lựa chọn tham gia IPO hoặc mua cổ phiếu đã giao dịch trên thị trường. Do đó, cần cân nhắc triển vọng tăng trưởng, thanh khoản, khả năng tăng giá dài hạn và cổ tức trước khi quyết định.
Chuyên gia Trương Đắc Nguyên, Founder Truong Nguyen Prudent Investment, bổ sung rằng IPO có sự khác biệt đáng kể so với cổ phiếu đã giao dịch lâu năm.
Với cổ phiếu niêm yết lâu, nhà đầu tư có thể quan sát lịch sử giá, thanh khoản, kết quả kinh doanh và dòng tiền. Trong khi đó, IPO chưa trải qua quá trình kiểm chứng tương tự. Những kế hoạch tăng trưởng tương lai thậm chí có thể đã trở thành một phần cơ sở xác định giá IPO.
"Nhà đầu tư không nên chỉ hỏi 'doanh nghiệp này tốt không?', mà phải hỏi thêm 'tôi đang mua tài sản gì, ở mức giá nào và tiền của tôi cuối cùng sẽ được sử dụng như thế nào?'", ông Nguyên phân tích.
Theo chuyên gia, nhà đầu tư cần xem xét nguồn vốn huy động từ IPO sẽ được sử dụng để đầu tư dự án, mở rộng kinh doanh, bổ sung vốn hay giảm nợ và hiệu quả dự kiến ra sao. Về định giá, có thể so sánh P/E, P/B với những doanh nghiệp tương đồng đang niêm yết, bên cạnh dòng tiền và triển vọng tăng trưởng.
"Doanh nghiệp có thể rất tốt, ngành nghề rất hấp dẫn và triển vọng tăng trưởng rất lớn, nhưng nếu tất cả những điều tốt đẹp đó đã được phản ánh đầy đủ, thậm chí quá mức vào giá IPO thì cổ phiếu vẫn có thể không phải là một khoản đầu tư hấp dẫn", ông Nguyên nhận định.
Có nên chờ thị trường định giá?
Theo ông Trương Hiền Phương, một nguyên nhân khiến cổ phiếu biến động mạnh sau IPO có thể đến từ cơ cấu và mục tiêu của những nhà đầu tư tham gia trong giai đoạn đầu.
Thời điểm này có thể xuất hiện các nhà đầu tư tổ chức hoặc bên có lợi ích liên quan với mục tiêu không hoàn toàn giống nhà đầu tư tài chính thông thường. Trong điều kiện lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng còn hạn chế, hoạt động mua bán của một số bên có thể tác động lớn tới cung - cầu và thị giá. Do đó, mức giá hình thành trong giai đoạn đầu chưa chắc đã phản ánh đầy đủ giá trị thực của doanh nghiệp.
"Khi cổ phiếu được giao dịch rộng rãi hơn, thị trường sẽ có quá trình định giá lại. Nhà đầu tư cá nhân vì vậy cần thận trọng với diễn biến giá ban đầu và tự xác định mức định giá hợp lý dựa trên nền tảng doanh nghiệp, thay vì coi thị giá sau IPO là thước đo mặc nhiên cho giá trị cổ phiếu", ông Phương lưu ý.
Theo vị chuyên gia KIS, nhà đầu tư hiểu rõ doanh nghiệp, đọc kỹ bản cáo bạch, có khả năng phân tích, định giá và nhận thấy mức giá IPO hấp dẫn có thể cân nhắc tham gia. Ngược lại, với nhà đầu tư chưa có nhiều thông tin hoặc khả năng phân tích còn hạn chế, lựa chọn thận trọng hơn là chờ cổ phiếu niêm yết để thị trường xác lập lại mặt bằng giá.
Đồng quan điểm, ông Trương Đắc Nguyên cho rằng việc chờ đợi giúp nhà đầu tư có thêm dữ liệu về giá, thanh khoản, báo cáo tài chính sau niêm yết, khả năng thực hiện những kế hoạch doanh nghiệp đưa ra trước IPO và cách sử dụng nguồn tiền huy động.
"Nếu là nhà đầu tư cá nhân, tôi thiên về chiến lược chờ cổ phiếu giao dịch một thời gian để thị trường xác lập mặt bằng giá, thay vì cố gắng mua ngay tại IPO hoặc trong những phiên đầu tiên", ông Nguyên nói.
Đổi lại, nhà đầu tư có thể bỏ lỡ một phần mức tăng nếu cổ phiếu diễn biến tích cực ngay sau niêm yết. Tuy nhiên, ông Nguyên xem đây là "chi phí của sự thận trọng".
"Bỏ lỡ một cơ hội thường ít nguy hiểm hơn mua nhầm một tài sản được định giá quá cao", chuyên gia nhận định.
Theo ông, chờ đợi cũng không đồng nghĩa phải đứng ngoài trong một khoảng thời gian cố định. Điều quan trọng là nhà đầu tư có đủ dữ liệu để đánh giá thị trường đang định giá doanh nghiệp ở mức nào, doanh nghiệp có thực hiện được kế hoạch đề ra hay không và dòng tiền thực tế có tương xứng với lợi nhuận công bố.