Theo nhóm đang dẫn dắt hay nhóm vừa hồi từ đáy? Vì sao nhà đầu tư dễ đổi hướng giữa chừng

Phiên 15/10, VN-Index giảm 6,52 điểm về 1.698,35 điểm, phiên giảm thứ bảy liên tiếp và đóng cửa dưới mốc 1.700. Bên dưới chỉ số, dòng tiền đổi hướng rõ rệt: nhóm chứng khoán tăng 2,11%, phần mềm tăng 1,52%, trong khi nhóm năng lượng giảm 4,53%, với BSR giảm 6,31% và GAS giảm 3,05%. Những phiên như vậy thường làm dấy lên một câu hỏi quen thuộc: nên chuyển sang nhóm đang hồi từ vùng giá thấp như chứng khoán, bất động sản, thép, hay tiếp tục với nhóm đã tăng trưởng mạnh như dầu khí, phân bón, vận tải. Bài viết này tiếp cận câu hỏi đó từ hai góc: cấu trúc vận động lệch pha giữa các nhóm cổ phiếu, và những thiên lệch tâm lý khiến nhà đầu tư dễ rời xa xu hướng mà mình đã chọn.

Tổng hợp từ Tác giả gửi đăng · 11:58 17/10/2026

30 giây3 phútĐọc sâu

[Image: Theo nhóm đang dẫn dắt hay nhóm vừa hồi từ đáy? Vì sao nhà đầu tư dễ đổi hướng giữa chừng]

Mã trong bài:VNINDEX▲+0,45%

1. Hai nhóm cổ phiếu, hai nhịp vận động lệch pha

Trong mỗi chu kỳ thị trường, có thể tạm chia cổ phiếu thành hai nhóm. Nhóm dẫn dắt là những ngành hưởng lợi trực tiếp từ bối cảnh vĩ mô và chu kỳ kinh doanh của giai đoạn đó, thể hiện qua tăng trưởng lợi nhuận hoặc giá bán sản phẩm. Nhóm luân phiên là những ngành nằm ngoài trục hưởng lợi chính, có thể vẫn tăng giá trong một số giai đoạn nhưng thiếu động lực lợi nhuận đi kèm. Đây là cách phân loại để quan sát, không phải định nghĩa chuẩn, và ranh giới giữa hai nhóm thay đổi theo từng chu kỳ.

Hai nhóm này thường vận động lệch pha. Khi nhóm dẫn dắt bước vào nhịp nghỉ, rũ bỏ hoặc tích lũy, dòng tiền ngắn hạn tìm sang nhóm luân phiên và tạo ra những nhịp tăng nhanh, có khi kèm vài phiên tăng trần. Khi nhóm dẫn dắt quay lại xu hướng, nhóm luân phiên thường trở về trạng thái trước đó. Qua nhiều chu kỳ, mỗi lần đổi vai như vậy thường kéo dài khoảng vài tuần đến một tháng, dù đây là quan sát thực nghiệm, không phải quy luật cố định.

[Image: ]

Hình 1: Mô hình minh họa vận động lệch pha giữa nhóm dẫn dắt và nhóm luân phiên

2. Dữ liệu từ hai chu kỳ gần đây

Năm 2019. Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đẩy làn sóng dịch chuyển sản xuất về Việt Nam, và cổ phiếu bất động sản khu công nghiệp trở thành nhóm được dòng tiền chú ý. Một số mã như SIP, NTC tăng giá nhiều lần trong khoảng một năm tính đến tháng 9/2019. Ở chiều ngược lại, nhóm chứng khoán chịu áp lực khi thanh khoản thị trường giảm: tính từ đỉnh năm 2018 đến ngày 9/8/2019, vốn hóa của VCI giảm 60%, SSI giảm 48%, HCM giảm 47%, trong khi VN-Index cùng kỳ giảm khoảng 20%. Ngay cả nhóm dẫn dắt cũng có nhịp nghỉ: đến đầu tháng 9/2019, TIP giảm 29% và SIP giảm hơn 15% so với đỉnh, trước khi thị trường tiếp tục phân hóa.

Năm 2025. VN-Index tăng 40,9% cả năm. Tuy vậy, những cổ phiếu gắn với các câu chuyện tăng trưởng của khu vực tư nhân trong năm đó có mức tăng vượt xa chỉ số: GEE tăng 800,9%, VIC tăng 736,5%, VHM tăng 210%, GEX tăng 148,1%. Khoảng cách giữa nhóm dẫn dắt và mặt bằng chung lên tới hàng trăm điểm phần trăm, dù trong năm vẫn có nhiều tháng mà các nhóm khác tăng tốt hơn trong ngắn hạn.

[Image: ]

Hình 2: Mức tăng năm 2025 của một số cổ phiếu dẫn dắt so với VN-Index

Hai giai đoạn cho thấy cùng một đặc điểm: hiệu suất của cả năm phụ thuộc nhiều vào việc có ở trong nhóm dẫn dắt hay không, trong khi những nhịp tăng ngắn của nhóm luân phiên dễ gây chú ý nhưng thường không thay đổi được xu hướng dài hạn của nhóm đó. Tuy nhiên, đây là kết quả nhìn lại khi chu kỳ đã kết thúc. Ở thời điểm đang diễn ra, việc xác định nhóm nào là dẫn dắt luôn có rủi ro sai.

3. Tiếng ồn của thị trường và ba thiên lệch tâm lý

Nếu nhóm dẫn dắt rõ ràng như vậy khi nhìn lại, vì sao nhiều nhà đầu tư vẫn rời bỏ nó giữa chừng? Tài chính hành vi gợi ý một số lý do.

Thiên lệch gần (recency bias). Nhà đầu tư thường đánh giá quá cao những gì vừa xảy ra. Một cổ phiếu tăng cả năm nhưng giảm hai tuần đủ khiến nhiều người lo ngại rằng xu hướng đã kết thúc. Ngược lại, một cổ phiếu giảm cả năm chỉ cần hồi một đến hai tuần đã tạo ra kỳ vọng về một chu kỳ mới. Phép tính đơn giản cho thấy độ lệch trong cảm nhận: một cổ phiếu đã tăng 100% rồi giảm 6% trong một phiên vẫn cao hơn khoảng 88% so với điểm xuất phát (tự tính), nhưng cảm giác về phiên giảm đó thường mạnh hơn nhiều so với con số.

Hiệu ứng bán sớm và giữ lâu (disposition effect). Nhà đầu tư có xu hướng bán sớm cổ phiếu đang lãi để "chốt cho chắc", và giữ lâu cổ phiếu đang lỗ với hy vọng về hòa vốn. Khi nhóm dẫn dắt có nhịp nghỉ, đây là lúc tài khoản thường có lãi, nên áp lực bán đến nhanh. Khi nhóm luân phiên có nhịp hồi, những người đang lỗ ở nhóm này lại có thêm lý do để chờ đợi.

Tìm kiếm cảm giác từ những phiên tăng mạnh. Những phiên tăng trần trong một xu hướng giảm thu hút sự chú ý nhiều hơn những phiên tăng đều đặn của một xu hướng tăng. Mỗi phiên như vậy là một tín hiệu nhiễu: nó có thể là khởi đầu của một chu kỳ mới, nhưng thường chỉ là một nhịp hồi kỹ thuật. Thị trường chứng khoán luôn có những phiên như vậy, và nếu phản ứng với tất cả, nhà đầu tư dễ liên tục đổi hướng mà không bám được xu hướng nào đủ lâu.

Ba thiên lệch này không xuất phát từ việc thiếu kiến thức. Chúng là phản ứng tự nhiên của con người trước biến động, và xuất hiện ở cả nhà đầu tư cá nhân lẫn chuyên nghiệp. Điều có thể làm là nhận diện chúng và có sẵn tiêu chí để phân biệt tín hiệu với tiếng ồn trước khi thị trường biến động.

4. Áp dụng vào bối cảnh năm 2026

Theo cách phân loại cá nhân, nhóm hưởng lợi rõ nhất của năm 2026 là các ngành gắn với chu kỳ hàng hóa và năng lượng: dầu khí, phân bón, vận tải, hóa chất. Lý do là giá dầu và giá hàng hóa neo cao trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông kéo dài. BSR, đại diện tiêu biểu, đã tăng 103,52% từ đầu năm tính đến ngày 28/9. Nhóm chứng khoán, bất động sản và thép thuộc nhóm luân phiên trong giai đoạn này, chịu áp lực từ mặt bằng lãi suất cao.

[Image: ]

Hình 3: Diễn biến các nhóm ngành phiên 15/10/2026

Phiên 15/10 là một ví dụ điển hình của sự đổi vai ngắn hạn. Một phiên như vậy chưa đủ để kết luận vai trò dẫn dắt đã chuyển sang nhóm khác. Câu hỏi đáng đặt ra là động lực lợi nhuận của nhóm dẫn dắt có còn hay không, và nhóm đang hồi có xuất hiện động lực lợi nhuận mới hay chỉ đang phục hồi kỹ thuật từ vùng giá thấp.

Cũng cần thừa nhận rằng cả hai cách tiếp cận đều hợp lệ. Nhà đầu tư theo xu hướng có thể ưu tiên nhóm dẫn dắt và chấp nhận các nhịp nghỉ của nó. Nhà đầu tư giá trị hoặc theo chu kỳ dài có thể tích lũy dần ở nhóm luân phiên khi định giá đã về vùng thấp, với điều kiện chấp nhận thời gian chờ đợi dài hơn. Rủi ro lớn hơn thường nằm ở việc liên tục chuyển đổi giữa hai cách tiếp cận theo diễn biến từng phiên.

5. Những biến số quyết định vai trò của hai nhóm

Đặt trong bối cảnh cả năm, diễn biến phiên 15/10 có hai cách đọc. Nhóm năng lượng giảm 4,53% trong một phiên, trong khi BSR đã tăng 103,52% từ đầu năm tính đến ngày 28/9; nhóm chứng khoán tăng 2,11% sau thời gian dài chịu áp lực. Dữ liệu của một phiên chưa đủ để xác định vai trò dẫn dắt đã thay đổi hay chưa. Năm 2019 cho thấy nhóm dẫn dắt có thể điều chỉnh 15-29% từ đỉnh trong khi chu kỳ của nó chưa kết thúc, nhưng lịch sử thị trường cũng có những trường hợp nhịp điều chỉnh đầu tiên là khởi đầu của một giai đoạn suy yếu kéo dài.

Với nhóm hưởng lợi từ chu kỳ hàng hóa, biến số quan trọng là các chỉ tiêu tạo ra lợi nhuận: biên lọc dầu, cước vận tải, giá bán phân bón và hóa chất. Kết quả kinh doanh quý 3 sẽ cho thấy các chỉ tiêu này còn duy trì ở mức cao hay đã bắt đầu thu hẹp. Rủi ro đáng kể với nhóm này đến từ bên ngoài: nếu xung đột tại Trung Đông hạ nhiệt nhanh, giá hàng hóa có thể giảm đồng thời ở nhiều mặt hàng, và mức lợi nhuận hiện tại có thể là vùng đỉnh của chu kỳ.

Với nhóm chứng khoán, bất động sản và thép, biến số quan trọng là mặt bằng lãi suất, thanh khoản thị trường và khả năng cải thiện lợi nhuận. Nếu lãi suất đổi chiều và lợi nhuận quý 3, quý 4 phục hồi, nhịp hồi hiện tại có cơ sở để phát triển thành xu hướng. Nếu lãi suất tiếp tục neo cao và lợi nhuận chưa cải thiện, các nhịp hồi có xu hướng mang tính kỹ thuật nhiều hơn.

Hai cách tiếp cận vì thế mang hai loại rủi ro khác nhau. Bám theo nhóm dẫn dắt đối mặt với rủi ro mua ở vùng cao của chu kỳ lợi nhuận. Tích lũy ở nhóm luân phiên đối mặt với rủi ro thời gian chờ kéo dài và giá có thể giảm thêm trước khi động lực mới xuất hiện. Trong cả hai trường hợp, tiêu chí dựa trên lợi nhuận và dữ liệu vĩ mô giúp giảm ảnh hưởng của biến động từng phiên lên quyết định đầu tư.

Số liệu có ghi nguồn là dữ liệu doanh nghiệp hoặc báo chí đã công bố; số liệu ghi "tự tính" là tính toán cá nhân; các bảng minh họa dựa trên giả định và không phải dự báo.

Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin, phân tích và giáo dục tài chính. Nội dung không phải là cam kết lợi nhuận, không bảo đảm hiệu quả đầu tư, không phải khuyến nghị đầu tư cá nhân hóa và không thay thế quyết định đầu tư độc lập của nhà đầu tư. Nhà đầu tư cần tự đánh giá khẩu vị rủi ro và chịu trách nhiệm đối với quyết định đầu tư của mình.

Dữ liệu trong bài

VNINDEXChỉ số VNINDEX1.705,9▲+0,45%

Giá phiên gần nhất; cập nhật trực tiếp khi bật giá realtime.Hỏi Stockbiz về VNINDEX →

Thuật ngữ trong bài

Vốn hóa thị trườngSố cổ phiếu lưu hành nhân với giá cổ phiếu hiện tại.

Thanh khoảnMức độ dễ dàng mua bán một cổ phiếu mà không làm giá biến động nhiều; thường đo bằng giá trị giao dịch.

VN-IndexChỉ số của toàn bộ cổ phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), tính theo vốn hóa.

Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Thảo luận trên FireAnt: VNINDEX →