Nâng hạng MSCI là mục tiêu tiếp theo của thị trường chứng khoán Việt Nam sau khi được FTSE Russell nâng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp vào ngày 21/9/2026. Tuy nhiên, để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hơn của MSCI, điều thị trường cần chứng minh không chỉ là quyết tâm cải cách, mà còn là hiệu quả vận hành của những cải cách đó trong thực tế.
[Image: ]
Nâng hạng MSCI mở rộng cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế.
MSCI không đánh giá cam kết, mà đánh giá trải nghiệm đầu tư
MSCI là một trong những tổ chức xây dựng chỉ số có ảnh hưởng lớn nhất tới dòng vốn đầu tư quốc tế, với hàng chục nghìn tỷ USD tài sản đang tham chiếu các bộ chỉ số của tổ chức này.
Tuy nhiên, trong báo cáo phân loại thị trường thường niên năm 2026 của Tổ chức xếp hạng MSCI công bố cho thấy Việt Nam tiếp tục chưa được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng của MSCI. Trong số các tiêu chí định tính, tổ chức này vẫn cho rằng nhiều nội dung cần tiếp tục cải thiện, bao gồm giới hạn sở hữu nước ngoài, mức độ bình đẳng giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước, thị trường ngoại hối, công bố thông tin, cơ chế thanh toán bù trừ, cho vay chứng khoán và bán khống. Điều này cho thấy Việt Nam vẫn còn một số tiêu chí cần tiếp tục hoàn thiện theo đánh giá của MSCI.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của MSCI đã thay đổi rõ rệt trong những năm gần đây. Nếu trước đây các thị trường chủ yếu tập trung hoàn thiện quy định pháp lý và các tiêu chí kỹ thuật, thì hiện nay MSCI đặt trọng tâm vào khái niệm “investability” – khả năng đầu tư thực chất của thị trường.
Theo đó, MSCI không đánh giá các cam kết cải cách trên giấy, mà nhìn vào trải nghiệm thực tế của nhà đầu tư quốc tế trong quá trình mở tài khoản, giao dịch, tiếp cận thông tin và thanh toán. Đây mới là những tiêu chí phản ánh chất lượng của một thị trường.
Nói cách khác, đối với MSCI, cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhà đầu tư quốc tế có thể cảm nhận được bằng chính trải nghiệm giao dịch của mình. Đây cũng là xu hướng cạnh tranh mới giữa các thị trường vốn, nơi lợi thế không còn chỉ nằm ở quy mô hay thanh khoản, mà ở chất lượng vận hành và mức độ tin cậy của môi trường đầu tư.
Ba phép thử của MSCI: Cải cách, minh bạch và ổn định
Nhìn từ những đánh giá mới nhất của MSCI, có thể thấy hành trình nâng hạng của một thị trường không chỉ phụ thuộc vào quy mô nền kinh tế hay tốc độ tăng trưởng của thị trường chứng khoán. Điều quan trọng hơn là thị trường đó có đáp ứng được các chuẩn mực về khả năng tiếp cận, tính minh bạch và sự ổn định của môi trường đầu tư hay không.
Phân tích tại chương trình Stock Check Live, bà Mai Thanh Yến, Trưởng phòng Tư vấn đầu tư, Chi nhánh Hải Phòng, Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, cho rằng ba trường hợp của Hàn Quốc, Indonesia và Thổ Nhĩ Kỳ phản ánh khá rõ những tiêu chí mà MSCI đặc biệt coi trọng khi đánh giá một thị trường.
Theo đó, Hàn Quốc cho thấy cải cách mạnh mẽ chưa đồng nghĩa với việc được ghi nhận ngay. Dù đã triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, MSCI vẫn tiếp tục theo dõi hiệu quả vận hành trước khi đưa ra đánh giá cuối cùng. Điều này cho thấy, điều tổ chức này quan tâm không chỉ là tốc độ cải cách, mà còn là khả năng vận hành ổn định của các cơ chế mới trong thực tế.
Nếu Hàn Quốc là bài học về hiệu quả cải cách, thì Indonesia lại nhấn mạnh yêu cầu về tính minh bạch. Dù là một trong những thị trường lớn của Đông Nam Á, Indonesia vẫn bị MSCI hạ đánh giá ở tiêu chí liên quan đến mức độ minh bạch, đặc biệt trong việc xác định lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float). Điều đó cho thấy, đối với MSCI, một thị trường tăng trưởng nhanh nhưng thiếu minh bạch sẽ kém hấp dẫn hơn một thị trường tăng trưởng ổn định với thông tin đầy đủ và đáng tin cậy.
Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ lại là minh chứng cho thấy sự ổn định của chính sách có ý nghĩa không kém quy mô thị trường. Những biện pháp can thiệp hành chính có thể giúp ổn định thị trường trong ngắn hạn nhưng lại làm giảm khả năng dự báo của môi trường đầu tư. Với các quỹ đầu tư quốc tế, điều quan trọng không phải là thị trường có biến động hay không, mà là môi trường đầu tư phải ổn định, nhất quán và có thể dự báo trong dài hạn.
Từ ba trường hợp trên có thể thấy, quy mô thị trường hay tốc độ tăng trưởng không phải là yếu tố quyết định trong đánh giá của MSCI. Điều tổ chức này tìm kiếm là một thị trường vận hành minh bạch, ổn định và đủ tin cậy để dòng vốn quốc tế có thể đầu tư dài hạn. Đây cũng là những tiêu chí mà thị trường chứng khoán Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện trên hành trình hướng tới mục tiêu nâng hạng.
Việt Nam đã đi được nửa chặng đường, nhưng thách thức còn ở khâu thực thi
Những bài học từ Hàn Quốc, Indonesia và Thổ Nhĩ Kỳ cũng là cơ sở để nhìn rõ hơn vị trí của Việt Nam trên hành trình hướng tới chuẩn thị trường mới nổi của MSCI.
So với cách đây 5-10 năm, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có bước tiến đáng kể trong việc cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Nhiều cải cách quan trọng được triển khai từ năm 2024 đến nay không chỉ được thị trường trong nước ghi nhận mà còn được các tổ chức quốc tế như FTSE Russell và MSCI đánh giá tích cực.
Một trong những thay đổi có ý nghĩa nhất là việc áp dụng cơ chế non-prefunding - cho phép nhà đầu tư tổ chức nước ngoài không còn phải có đủ tiền trong tài khoản trước khi đặt lệnh mua chứng khoán. Đây từng là điểm nghẽn lớn nhất của thị trường Việt Nam trong nhiều năm và cũng là một trong những yếu tố góp phần quan trọng đưa Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng.
Cùng với đó, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện Global Broker Model (cơ chế hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường theo thông lệ quốc tế), tạo điều kiện để các tổ chức trung gian hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường thuận lợi hơn theo thông lệ quốc tế. Việc mở rộng công bố thông tin bằng tiếng Anh tại nhiều doanh nghiệp niêm yết và cơ quan quản lý cũng giúp cải thiện đáng kể khả năng tiếp cận thông tin của nhà đầu tư quốc tế.
Ở góc độ hạ tầng, việc xây dựng Đối tác bù trừ trung tâm (Central Counterparty - CCP) được xem là một trong những cấu phần quan trọng nhất trong lộ trình hướng tới chuẩn thị trường mới nổi. Việt Nam đã hoàn tất việc thành lập pháp nhân CCP độc lập và đang hoàn thiện hạ tầng công nghệ. Tuy nhiên, điều MSCI chờ đợi là khả năng vận hành ổn định của hệ thống sau khi đi vào hoạt động.
Bên cạnh đó, Omnibus Account (tài khoản tổng) cũng là một trong những nội dung được MSCI đặc biệt quan tâm. Đây là mô hình phổ biến tại nhiều thị trường mới nổi, cho phép các tổ chức đầu tư quốc tế quản lý tài khoản linh hoạt và hiệu quả hơn. Hiện các cơ quan quản lý cùng các thành viên thị trường đang phối hợp với các tổ chức quốc tế để nghiên cứu mô hình phù hợp với điều kiện của Việt Nam, hướng tới đáp ứng các chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý.
Có thể thấy, Việt Nam đã triển khai phần lớn các cải cách quan trọng trên lộ trình nâng hạng. Tuy nhiên, trong cách tiếp cận của MSCI, cải cách mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở hiệu quả thực thi. Các cơ chế mới phải vận hành ổn định, được nhà đầu tư sử dụng thuận lợi và chứng minh được tính bền vững theo thời gian.
Bởi vậy, hành trình hướng tới chuẩn thị trường mới nổi của MSCI trong giai đoạn 2028-2029 sẽ không phụ thuộc vào việc Việt Nam ban hành thêm bao nhiêu chính sách mới, mà phụ thuộc vào việc những cải cách đã triển khai có thực sự chuyển hóa thành một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo. Khi những cải cách được kiểm chứng bằng thực tiễn vận hành và được cộng đồng đầu tư quốc tế ghi nhận, cơ hội để Việt Nam bước vào nhóm thị trường mới nổi của MSCI sẽ trở nên rõ ràng hơn.