Các ngân hàng Việt Nam đang lên kế hoạch huy động gần 7 tỷ USD thông qua chào bán cổ phần, khi nền kinh tế tăng trưởng mạnh kéo nhu cầu tín dụng lên cao. Làn sóng tăng vốn có thể lớn nhất từ trước đến nay đang mở thêm cơ hội cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia sâu hơn vào một lĩnh vực vốn được kiểm soát chặt chẽ.
Việt Nam vừa ghi nhận mức tăng trưởng kinh tế gần 10% trong quý III/2026 và sở hữu một trong những ngành ngân hàng phát triển nhanh nhất châu Á. Tuy nhiên, khả năng tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vẫn chịu nhiều giới hạn: tổng sở hữu nước ngoài thông thường không vượt quá 30%, tỷ lệ nắm giữ của từng nhà đầu tư bị giới hạn ở mức 20%, trong khi hoạt động vay vốn từ nước ngoài cũng chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt.
Trong những tháng gần đây, nỗ lực tăng tốc kinh tế của Việt Nam thông qua các chương trình đầu tư hạ tầng quy mô lớn đã thúc đẩy cách tiếp cận cởi mở hơn đối với vốn ngoại. Các nhà hoạch định chính sách nhìn nhận sự tham gia lớn hơn của nhà đầu tư nước ngoài là cần thiết để đáp ứng nhu cầu tín dụng gia tăng, trong bối cảnh nguồn vốn trong nước trở nên eo hẹp.
Theo tính toán của Reuters dựa trên các thông tin công bố và một báo cáo của Fitch Ratings, các đợt chào bán cổ phần ngân hàng có thể huy động gần 7 tỷ USD từ nay đến cuối năm 2027. Fitch nhận định đây nhiều khả năng là làn sóng huy động vốn lớn nhất từ trước đến nay của các ngân hàng Việt Nam.
Hạn mức vay vốn nước ngoài cũng đã được nâng thêm 11% trong năm nay, lên 6,1 tỷ USD, và có thể tiếp tục tăng. Ba ngân hàng trong nước được phép nâng giới hạn sở hữu nước ngoài lên 49%, trong khi những cải cách trên thị trường chứng khoán đã giúp Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi vào tháng trước. Các kế hoạch thành lập trung tâm tài chính quốc tế cũng hứa hẹn thu hút thêm dòng vốn từ bên ngoài.
Theo hai nguồn tin am hiểu các cuộc đàm phán của Reuters, một số ngân hàng nước ngoài đang thảo luận đầu tư cổ phần vào đối tác Việt Nam coi lợi ích tài chính và khả năng tiếp cận sâu hơn thị trường tiêu dùng đang phát triển là những lý do để mở rộng hiện diện. Cơ hội phân phối các sản phẩm như bảo hiểm cũng nằm trong tính toán của họ. Hai nguồn tin đề nghị giấu tên vì các cuộc thảo luận chưa được công khai.
Bà Quynh Nguyen, giảng viên tài chính tại Đại học Hoa Sen ở TP. HCM, cho rằng Việt Nam đang cho phép vốn ngoại tham gia nhiều hơn vào hệ thống ngân hàng bởi quốc gia này "bắt đầu xem xét lại cách thức tài trợ cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo". Tuy nhiên, bà lưu ý quá trình mở cửa vẫn mang tính chọn lọc, chưa đồng nghĩa với việc tự do hóa toàn diện ngành ngân hàng.
[Image: ]
(Ảnh minh họa)
Hàng loạt ngân hàng tìm vốn qua bán cổ phần và vay nước ngoài
Theo bà Quynh Nguyen, các kế hoạch chào bán cổ phần đã làm gia tăng sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài. Nhóm quan tâm rõ nét nhất là những nhà đầu tư chiến lược vốn đã am hiểu thị trường Việt Nam và đang cân nhắc mở rộng quy mô đầu tư.
Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC) của Nhật Bản đang đàm phán với VPBank để nâng tỷ lệ sở hữu từ 15% lên 20%. VPBank dự kiến thực hiện một đợt phát hành riêng lẻ có giá trị khoảng 560 triệu USD nếu tính theo thị giá hiện tại. Ngân hàng này thuộc nhóm được phép nâng trần sở hữu nước ngoài lên 49%.
Vietcombank cũng đã công bố kế hoạch chào bán lượng cổ phần tương đương 6,5% vào cuối năm nay, với giá trị giao dịch khoảng 1,2 tỷ USD theo mức giá hiện tại. Theo biên bản họp cổ đông Vietcombank hồi tháng 4, Mizuho Bank của Nhật Bản, hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất với tỷ lệ sở hữu 15%, có khả năng tăng tỷ lệ nắm giữ. Mizuho từ chối bình luận về vấn đề này.
Trong khi đó, BIDV đã bán khoảng 3% cổ phần cho hàng chục nhà đầu tư vào tháng 3 và dự kiến chào bán thêm gần 11% vào cuối năm 2027. Theo các thông tin công bố, tổng giá trị các đợt chào bán vào khoảng 1,4 tỷ USD. KEB Hana của Hàn Quốc, cổ đông nước ngoài lớn nhất tại BIDV, không tham gia đợt phát hành đầu tiên nhưng đang cân nhắc tham gia kế hoạch mới, theo người phát ngôn của ngân hàng.
Ông Willie Tanoto của Fitch nhận định cơ hội hợp tác còn có thể xuất hiện tại các ngân hàng quy mô nhỏ hơn. "Chúng tôi nhìn thấy một số cơ hội để hình thành các quan hệ hợp tác trong thời gian tới, với điều kiện Việt Nam duy trì được câu chuyện tăng trưởng", ông Tanoto nói.
HDBank cho biết dự kiến chào bán lượng cổ phần tương đương 10,7% vào cuối năm 2027. Ngân hàng tư nhân có mối liên hệ với Vietjet, hãng hàng không tư nhân lớn nhất Việt Nam, hiện chưa có nhà đầu tư nước ngoài lớn và cũng được phép nâng giới hạn sở hữu nước ngoài lên 49%.
Techcombank, một trong những ngân hàng tư nhân lớn nhất Việt Nam, cũng đã thảo luận việc bán cổ phần với các ngân hàng nước ngoài. Những động thái này cho thấy nhu cầu bổ sung vốn đang trải rộng trong hệ thống, từ các ngân hàng có cổ đông chiến lược nước ngoài đến những tổ chức đang tìm kiếm đối tác mới.
Song song với kênh cổ phần, các ngân hàng và doanh nghiệp Việt Nam đã công bố kế hoạch vay vốn nước ngoài với tổng giá trị 5,3 tỷ USD trong năm nay, theo FiinRatings, đối tác của S&P Global. Bộ Tài chính cũng đang cân nhắc phát hành trái phiếu chính phủ trên thị trường quốc tế, có thể đánh dấu lần huy động vốn đầu tiên qua kênh này kể từ năm 2014.
Các ngân hàng cũng đang xem xét phát hành trái phiếu ở nước ngoài để bổ sung nguồn vốn. Theo những quy định mới, các đô thị lớn có thể được tiếp cận thị trường vốn quốc tế thông qua phát hành công cụ nợ, mở thêm một kênh tài trợ cho nhu cầu đầu tư.
Tín dụng tăng nhanh, áp lực bổ sung vốn còn kéo dài
Động lực phía sau các đợt chào bán cổ phần là nhu cầu củng cố nền tảng vốn khi Việt Nam chuyển sang các yêu cầu khắt khe hơn của chuẩn mực Basel III vào năm 2030. Nhu cầu này càng trở nên cấp thiết khi dư nợ cho vay tăng nhanh. VIS Rating, tổ chức xếp hạng có sự hậu thuẫn của Moody’s, cảnh báo tốc độ tăng trưởng tín dụng có thể tiếp tục làm suy yếu các bộ đệm hấp thụ tổn thất của ngân hàng.
Chủ trương theo đuổi mức tăng trưởng kinh tế hằng năm ít nhất 10% đến năm 2030 cũng đang thúc đẩy giá tài sản tăng lên, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản. Theo một báo cáo nội bộ của Ngân hàng Nhà nước hồi tháng 8, lĩnh vực này chiếm khoảng một phần tư tổng dư nợ cho vay, trong khi nợ xấu đang tăng nhanh.
Vì vậy, huy động được thêm vốn chưa chắc giúp các ngân hàng cải thiện đáng kể mức độ an toàn vốn. Fitch nhận định làn sóng tăng vốn hiện nay “khó có thể cải thiện đáng kể nền tảng vốn của phần lớn ngân hàng”, bởi nguồn tiền mới sẽ nhanh chóng được đưa vào hoạt động cho vay.
Tuy nhiên, chính những áp lực này cũng có thể tạo thêm cơ hội đầu tư. Fitch cho rằng các ngân hàng nhiều khả năng sẽ cần những đợt bổ sung vốn quy mô lớn trong những năm tới. Với nhà đầu tư nước ngoài, cơ hội tham gia vào hệ thống ngân hàng Việt Nam vì thế có thể tiếp tục mở rộng cùng với nhu cầu tài trợ cho tăng trưởng.
Hoàng Phan