Nỗ lực của Trung Quốc nhằm phi USD hóa hoạt động thương mại với phần còn lại của thế giới, bằng cách thay thế USD bằng đồng nhân dân tệ, đã lan sang một mặt hàng từ lâu chịu sự chi phối của đồng bạc xanh: quặng sắt.
Bước tiến này của Trung Quốc đạt được sau cuộc giằng co căng thẳng kéo dài 7 tháng với BHP - tập đoàn khai khoáng lớn nhất thế giới có trụ sở tại Australia.
Cho đến tháng trước, toàn bộ lượng quặng sắt mà BHP bán cho Trung Quốc đều được định giá bằng USD. Tuy nhiên, trong thời gian tới, một phần nhỏ sẽ được giao dịch bằng nhân dân tệ.
[Image: ]
Dỡ quặng sắt tại cảng Thanh Đảo, Trung Quốc. (Ảnh: Costfoto/NurPhoto)
Đột phá này mới chỉ là bước khởi đầu trong chiến lược mà Trung Quốc đã theo đuổi suốt nhiều thập kỷ nhằm từng bước thay đổi các thỏa thuận mua bán hàng hóa với các đối tác quốc tế.
Xu hướng thay thế USD bằng nhân dân tệ cũng đang xuất hiện trong giao dịch dầu mỏ, cũng như làn sóng vay mượn bằng đồng tiền Trung Quốc của các ngân hàng quốc tế - hoạt động được ghi nhận đạt mức kỷ lục vào tuần trước.
Theo Financial Times, các ngân hàng Mỹ, dẫn đầu là Goldman Sachs, đã bị thu hút vào thị trường nợ nước ngoài của Trung Quốc nhờ mặt bằng lãi suất thấp.
Sự dịch chuyển này cũng được xem là minh chứng mới cho việc nhà đầu tư và doanh nghiệp đang tìm cách giảm bớt mức độ phụ thuộc vào những bất định khi làm ăn với Mỹ.
Những gì diễn ra trên thị trường quặng sắt chỉ là một lát cắt nhỏ trong sự chuyển biến rộng lớn hơn của thị trường hàng hóa toàn cầu, nơi phần lớn sản phẩm từ trước đến nay vẫn được giao dịch bằng USD, bất chấp việc Trung Quốc đã trở thành quốc gia tiêu thụ hàng hóa lớn nhất thế giới.
Diễn biến trong lĩnh vực quặng sắt bắt nguồn từ việc Chính phủ Trung Quốc thành lập một cơ quan thu mua hàng hóa mới là Tập đoàn Tài nguyên Khoáng sản Trung Quốc (CMRG), đơn vị giữ vai trò trung tâm trong phần lớn thương vụ mua nguyên liệu cho các doanh nghiệp Trung Quốc.
Tuy vậy, BHP vẫn kiên quyết duy trì các thỏa thuận bán hàng trực tiếp giữa bộ phận khai thác quặng sắt của tập đoàn với các nhà máy thép Trung Quốc.
Thế giằng co sau đó chứng kiến CMRG liên tục gia tăng sức ép, trong đó có việc cấm một số sản phẩm của BHP, như loại quặng mang tên Jimblebar.
Bước ngoặt xuất hiện khi Tổng giám đốc sắp mãn nhiệm của BHP Mike Henry cùng người kế nhiệm Brandon Craig gặp các quan chức Trung Quốc tại Bắc Kinh vào đầu tháng này. Cuộc gặp đã mở đường cho thỏa thuận bán hàng mới, trong đó có việc công nhận hệ thống định giá quặng của Trung Quốc và chấp nhận giảm giá ở mức nhẹ.
Các hãng khai khoáng quặng sắt khác của Australia, gồm Fortescue và Rio Tinto, từ lâu đã chấp nhận cơ chế định giá của Trung Quốc đối với một phần doanh số. Tuy nhiên, việc BHP nhượng bộ phát đi tín hiệu mạnh mẽ tới thị trường hàng hóa rằng Trung Quốc mới là bên nắm quyền chi phối.
Quy trình mua bán quặng sắt vốn phức tạp, bởi chất lượng quặng không bao giờ đồng nhất. Thị trường vì thế dựa vào hệ thống chỉ số để phản ánh hàm lượng sắt trong quặng, đồng thời áp dụng mức chiết khấu đối với các tạp chất làm ảnh hưởng chất lượng thép thành phẩm.
Trung Quốc đặc biệt không hài lòng với chỉ số Platts - đơn vị thuộc S&P Global có trụ sở tại Mỹ - vốn thống trị thị trường trong thời gian dài. Bắc Kinh muốn thay thế bằng thước đo trong nước là Chỉ số Giá giao ngay quặng sắt tại cảng Bắc Kinh.
Việc BHP chấp nhận chỉ số giá của Trung Quốc trong quy trình bán quặng sắt còn đi kèm một ưu đãi bổ sung dành cho các nhà máy thép nước này: mức chiết khấu 1,8% đối với nguyên liệu do BHP cung cấp.
Theo hãng tin Caixin, loại quặng Jimblebar từng gây tranh cãi hiện được bán theo công thức hỗn hợp, trong đó 51% trọng số được tính bằng nhân dân tệ dựa trên chỉ số giá giao ngay Bắc Kinh, trước khi giá thanh toán cuối cùng được quy đổi sang USD.
Giới quan sát dự báo ngày càng nhiều mặt hàng nhập khẩu của Trung Quốc sẽ được định giá bằng nhân dân tệ khi các hợp đồng hiện tại lần lượt đáo hạn.
Quang Đăng